Hamlet İsaxanlının “Mənim Qarabağım və ya Qarabağ Düyünü” Kitabı: Qarabağ Münaqişəsinin Obyektiv və Tarixi-Xronoloji Təhlili

Abstract

Benzersiz doğası, zengin maddi ve manevi mirasıyla öne çıkan Karabağ bölgesi, aynı zamanda coğrafi açıdan jeopolitik bir üstünlüğe sahiptir. Karabağ, Türk (Osmanlı) topraklarıyla da sınır komşusu olmuş; bu özelliğiyle bölgede hâkim güç olmak isteyen büyük devletlerin, özellikle de Rusya’nın dikkatini çekmiştir. Rusya (Çarlık Rusyası), XVIII. yüzyıldan itibaren Azerbaycan’daki nüfuzunu artırarak hanlıkları egemenliği altına almış; XIX. yüzyılda ise uyguladığı iskân politikalarıyla Karabağ bölgesine Ermenilerin yerleştirilmesine zemin hazırlamıştır. Bu politika ve devamında Ermenilerin toprak iddiaları, kanlı çatışmalar ve savaşlarla sonuçlanmıştır. 1990–1994 yılları arasında yaşanan Birinci Karabağ Savaşı’nda Ermenistan, Azerbaycan topraklarının yaklaşık yüzde 20’sini işgal etmiş ve bir milyondan fazla insanı yurtlarından göçe zorlamıştır. 2020 yılında başlayan ve 44 gün süren İkinci Karabağ Savaşı’nda ise Azerbaycan işgal altındaki topraklarını kurtarmış; taraflar arasında 10 Kasım tarihinde ateşkes anlaşması imzalanmıştır. Aradan beş yıldan fazla zaman geçmesine rağmen, Ermenistan ile Azerbaycan arasında kalıcı barış henüz sağlanamamıştır. Bu durum, iki ülke arasında sınırların hâlâ belirlenmediğini ve sorunun tam anlamıyla çözüme kavuşmadığını göstermektedir. Bu süreçte Azerbaycan’da Karabağ Savaşı’nı konu alan çok sayıda eser yayımlanmış; bu çalışmalarda çatışma ve çözüm yolları ele alınmıştır. Azerbaycan’ın tanınmış bilim ve kültür insanlarından, Hazar Üniversitesi’nin kurucu rektörü Hamlet İsaxanlı’nın 2022 yılında yayımlanan Benim Karabağ’ım veya Karabağ Düğümü adlı kitabı da Karabağ Savaşı’na adanmış eserlerden biridir. Eser, Karabağ meselesini geniş kapsamlı tarihsel araştırmalara dayalı olarak ele almasıyla öne çıkmaktadır. Yazar, kişisel anılarını da metne dâhil ederek eserin okunabilirliğini artırmıştır. Bu çalışmanın amacı, Benim Karabağ’ım veya Karabağ Düğümü adlı eseri kapsamlı biçimde analiz ederek yazarın çatışmanın çözümüne ilişkin görüşlerini ortaya koymak ve eserin önemini bilimsel bir çerçevede değerlendirmektir.