http://hdl.handle.net/20.500.12323/8387 Mon, 05 Oct 2026 08:24:52 GMT 2026-10-05T08:24:52Z http://localhost:80/retrieve/dfe8f3ad-eb6d-461e-b61b-afc75553b4a1/jurnal-oblijka.jpeg http://hdl.handle.net/20.500.12323/8387 http://hdl.handle.net/20.500.12323/8397 Title: Gökçələr və Göyçə Toponimi Haqqında Authors: Əhmədli, Nazir Abstract: Bu məqalə “Göyçə” toponimi və “gökçə/göyçə” tayfa adı ilə bağlı tarixi, etnoqrafik və toponomik faktları araşdırmaqla, bu adların yaranma səbəbləri və yayılma coğrafiyasını geniş şəkildə təqdim edir. Məqalənin əsas qayəsi “Göyçə” adının sadəcə coğrafi deyil, etnik və tarixi mahiyyət daşıdığını sübut etməkdir. Əvvəlcə “Göyçə” adının ən qədim yazılı qaynaqlarda necə keçdiyi təqdim edilir. Bu ad 14-cü əsrə aid mənbələrdə – Zeynəddin bin Həmdullah Qəzvininin “Zeyle Tarix-e Qozide” adlı əsərində “Gökçə Dəniz” kimi qeyd olunur. Eyni zamanda “Kitabi-Dədə Qorqud”da da bu ada rast gəlinir. Beləliklə, “Gökçə”nin türklərin tarixi yaddaşında yer alan və qədim zamanlardan etibarən yaylaq, yaşayış məskəni və tayfa adı kimi istifadə olunduğu vurğulanır. Məqalədə xüsusilə XV–XVII əsrlərə aid fərmanlar, Osmanlı və Səfəvi təhrir dəftərləri, eləcə də müasir tədqiqat materialları vasitəsilə “Göyçə”nin inzibati vahid kimi necə formalaşdığı göstərilir. Məqalə iddia edir ki, “Göyçə” toponimi eyniadlı türk tayfasının – gökçələrin adından yaranmışdır. Bu tayfa Göytürk imperiyası ilə mənşə bağlılığı olan və müxtəlif dövrlərdə Orta Asiyadan Qafqaza, Anadoluya və İrana köç etmiş türkmən kökənli qəbilələrdən biridir. Araşdırmada “göy” sözünün türklər üçün sadəcə rəng adı deyil, Tanrı və fövqəltəbii qüvvə anlamı daşıdığı izah olunur. Göytürklərdə “göy” – müqəddəslik və hakimiyyət simvoludur. Bilgə Xaqanın Orxon yazılarında “göy” Tanrı ilə sinonim kimi işlənməsi bu mənanı gücləndirir. Məqalədə həmçinin qeyd edilir ki, “Göyçəli” adlı kəndlərin və camaatların adları yalnız Azərbaycanda deyil, həm də Türkiyənin bir çox bölgələrində, hətta İraqda da yayılmışdır. Bu isə gökçələrin geniş yayılma arealına və tarixi miqrasiyalarına dəlalət edir. Göyçəli obalarının xüsusilə Bozok və Varsaq türkmən birlikləri ilə bağlılığı araşdırılır. Həmçinin Göyçə və Göyçəli adlarının təhriflərə, yanlış izahlara və saxta tarixləşdirməyə məruz qalması da tənqid edilir. Nəticə etibarilə, məqalə “Göyçə” toponimini göytürk mənşəli, qədim türk tayfalarından olan gökçə/göyçə tayfasının adından törəmiş bir etnotoponim kimi təqdim edir. Tarixi, coğrafi və etnoqrafik materiallarla sübut edilir ki, bu ad təkcə bir bölgənin adı deyil, bütövlükdə türk dünyasının ortaq mədəni yaddaşının daşıyıcısıdır. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/8397 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/8396 Title: Irak Türkmen Edebiyatında Hikâye Ve Roman Dünü – Bugünü Authors: Kazancı, Mehmet Ömer Abstract: Kökleri Türk edebiyatının beslendiği ortak kaynaklara dayanan Irak Türkmen edebiyatı, zengin ve derin bir geçmişe sahiptir. Bu edebiyat, tarih boyunca türlü zorluklara rağmen varlığını sürdürmüş, özellikle hikâye ve roman türleriyle kimliğini ortaya koymuştur. Hikâye ve roman, sadece estetik değer taşımakla kalmayıp, aynı zamanda Irak Türkmenlerinin kültürel direnişinin, toplumsal hafızasının və milli kimlik mücadelesinin birer aynası olmuştur. Ne var ki, bu önemli türler edebiyat tarihçileri tarafından hak ettiği bilimsel ilgiyi yeterince görememiştir. Çoğu zaman yüzeysel değerlendirmelere maruz kalmış, kısa cümlelerle geçiştirilmiş, hatta zaman zaman gelişmemişlik ya da geri kalmışlık gibi haksız ithamlarla karşı karşıya bırakılmıştır. Irak Türkmenleri, uzun yıllar boyunca kendi ana dillerinde eğitim hakkından mahrum edilmiş, kültürel ve edebi üretimleri sınırlı imkânlarla yürütmek zorunda kalmışlardır. Ancak bu zorluklar onların azmini kıramamış, kültür ve edebiyatlarını adeta gözbebeği gibi koruyarak günümüze taşımışlardır. Aynı kararlılık hikâye ve roman türleri için de geçerlidir. Türkmen yazarlar, bu türlerde hem klasik hem de modern edebi anlayışları bir araya getirerek, hem halkın gündelik yaşamını hem de milli bilinci yansıtan özgün eserler ortaya koymuşlardır. Bu araştırmada Irak Türkmen edebiyatında hikâye ve roman türlerinin tarihsel gelişim süreci detaylı şekilde ele alınmaktadır. Osmanlı etkisinden başlayarak İngiliz işgali dönemi, Cumhuriyet yılları ve 2003 sonrası modern dönem dâhil olmak üzere bu türlerin geçirdiği evreler incelenmekte; bu türlerin edebi, sosyokültürel ve politik bağlamdaki dönüşümleri analiz edilmektedir. Günümüzdeki durumu ise hem Irak içindeki hem de Türk dünyasıyla olan etkileşimler bağlamında değerlendirilerek, Irak Türkmen hikâye ve roman edebiyatının Türk edebiyatındaki yeri ortaya konulmaktadır. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/8396 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/8395 Title: Türk Dünyasında Ortak Alfabenin Yaygınlaştırılmasında Bilişim Uygulamaları ve Yapay Zeka Authors: Akalın, Şükrü Halûk Abstract: Makalede Türk dünyasında ortak alfabenin yaygınlaştırılmasında yapay zekânın rolü incelenmektedir. Yaklaşık yüz yıl önce Bakü'de düzenlenen Birinci Türkoloji Kongre zamanı kabul edilen Birleşik Yeni Türk Alfabesi, Türk halkları için önemli bir adımdı. Ancak Baskı döneminde sadece aydınlar ve siyasetçiler değil, alfabe ve kültür de baskıya maruz kalmıştır. Yıllar sonra Bişkek'te Türk Devletleri Teşkilatı'nın aldığı kararla, otuz dört harften oluşan ortak alfabenin kullanılması ve yaygınlaştırılması, Türk halklarının tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Modern zamanlarda bilişim teknolojileri ve yapay zeka, ortak alfabenin benimsenmesi sürecinde önemli fırsatlar sunar. Geçmişteki alfabe değişiklikleri teknik zorluklara yol açmış olsa da günümüz teknolojisi bu engelleri ortadan kaldırır. Unicode ve UTF-8 gibi karakter setleri sayesinde Latin alfabesinde ifade edilemeyen ses ve simge kalmaz. Bu standartlar farklı yazı sistemlerinin dijital ortamda sorunsuz bir şekilde kullanılmasını sağlar. Makalede, farklı alfabelerdeki metinlerin ortak bir Türk alfabesine dönüştürülmesinde yapay zekânın, özellikle optik karakter tanıma (OCR) ve metin dönüştürme araçları aracılığıyla oynadığı role dikkat çekilir. Örneğin, Translayt gibi yapay zeka destekli bir yazılım, Osmanlı Türkçesiyle yazılmış basılı eserleri Latin alfabesine başarıyla dönüştürebilir. Bu tür uygulamalar Türk halklarının edebi ve kültürel mirasının dijital ortama aktarılıp geniş kitlelere ulaştırılmasını kolaylaştırmaktadır. Sonuç olarak yapay zekâ ve bilişim teknolojileri, ortak Türk alfabesinin yaygınlaştırılması ve kültürel mirasın korunmasında önemli rol oynamaktadır. Yapay zekânın desteğiyle oluşturulan platformlar ve dil modelleri sayesinde Türk dünyasının zenginlikleri dijital ortama aktarılarak gelecek nesillere aktarılabilir. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/8395 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/20.500.12323/8394 Title: Qeybət, Dedi-Qodu və Şayiə: Sosial-Mədəni Münasibət və Kimlik Dinamikası Authors: Bayat, Füzuli Abstract: Bu məqalə, müasir Azərbaycan folklorşünaslıqda diqqətdən kənarda qalmış və çox az tədqiq edilmiş janrlardan biri olan qeybət, dedi-qodu və şayiənin sosial-mədəni funksiyalarını və kimlik dinamikasındakı rolunu araşdırır. İlk olaraq, bu anlayışların mahiyyəti və sosial münasibətlər sistemindəki funksiyaları müəyyən edilir. Daha sonra tarixi perspektivdən din və mifologiyanın qeybət və dedi-qoduya münasibəti incələnir, bu fenomenlərin mənəvi-etik çərçivədə necə dəyərləndirildiyi araşdırılır və onların folklor kontekstində, xalq ədəbiyyatı janrlarında, özəlliklə də müasir şəhər folklorunun atalar sözləri, lətifələr və əfsanələr kimi janrlarında necə əks olunduğu təhlil edilir. Məqalədə, həmçinin, müasir cəmiyyətdə qeybət, dedi-qodu və şayiənin funksiyaları, onların sosial media və informasiya texnologiyalarının təsiri altında transformasiyası və yayılma dinamikası analiz edilir. Fəlsəfi və psixoloji, sosioloji və folklorik aspektlərdən təhlil edilən bu anlayışların insan davranışlarına və sosial münasibətlərə təsiri araşdırılır. Tez-tez bir-birinin sinonimi kimi işlədilən qeybət, dedi-qodu və şayiə, əslində, həm məzmun, həm də funksional baxımdan fərqlənir. Məqalədə bu anlayışların arasındakı oxşarlıqlar və fərqlər müqayisəli yanaşma əsasında təhlil edilərək onların sosial münasibətlərdə oynadığı fərqli rollar ortaya qoyulur. Bu fenomenlərin, bir tərəfdən, qrup kimliyinin formalaşmasında və sosial münasibətlərin möhkəmlənməsində vasitəçi rol oynadığı, digər tərəfdən isə manipulyasiya, informasiya təhrifləri və sosial konfliktlərə səbəb ola biləcəyi vurğulanır. Məqalədə araşdırılan bir önəmli məsələ də qeybət, dedi-qodu və şayiənin yalnız mənfi fenomenlər olmadığını, eyni zamanda sosial inteqrasiya və informasiya mübadiləsini sürətləndirən ünsiyyət formaları kimi də çıxış edə biləcəyini göstərməkdir. Məqalə, bu anlayışların sosial və mədəni strukturlar içərisində zamanla necə dəyişdiyini və müxtəlif cəmiyyətlərdə fərqli məna çalarları qazandığını araşdıraraq, onların şəhər folklorundakı rolunu geniş bir perspektivdən təqdim edir. Məqalədə sosioloji yanaşma, folkloristik analiz, fəlsəfi və psixoloji təhlil və müqayisəli-tarixi metoddan istifadə edilmişdir. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/20.500.12323/8394 2025-01-01T00:00:00Z